In de jaren ’70 constateerden Hubert Hermans, hoogleraar persoonlijkheidspsychologie aan de Radboud-universiteit, en zijn vrouw, psychotherapeute Els Hermans-Jansen, dat de psychologie het unieke van ieder mens uit het oog was verloren. Zij ontwikkelden daarna in verschillende fasen de wetenschappelijke waarderingstheorie en de daarop gebaseerde zelfkennismethode of zelfkonfrontatiemethode (ZKM). Hubert Hermans leidde het wetenschappelijke onderzoek en Els Hermans paste de inzichten toe in haar praktijk: een vruchtbare samenwerking tussen theorie en praktijk.

Waarderingstheorie en zelfkennismethode zijn geworteld in de zgn. narratieve psychologie. In deze stroming van de persoonlijkheidspsychologie staat het verhaal centraal, dat de persoon over zichzelf en over de wereld vertelt. Zelfonderzoek met de ZKM is dus geen psychologische test, maar je werkt met jouw eigen unieke levensverhaal. Je onderzoekt de belangrijkste ervaringen uit verleden, heden en je verwachtingen voor de toekomst. En je gaat bewust na welke gevoelens zich afspelen in je hart als je bij die ervaringen stilstaat. 

gestructureerd

ZKM zelfonderzoek heeft een aantal unieke kenmerken. Je onderzoekt dus je eigen levensverhaal. Dat gaat niet van de hak op de tak, maar gebeurt gestructureerd. Je brengt bijvoorbeeld apart het verhaal van je verstand in kaart (de ervaringen die je vertelt) en het verhaal van je hart (de gevoelens die de ervaringen oproepen). Maar je brengt ook structuur aan in die gevoelens. Gevoelens kunnen zeer verwarrend zijn en voor ons verstand soms onbegrijpelijk. De ZKM ordent de gevoelens die een ervaring oproept en maakt je bewust van subtiele gevoelens, die meestal ondersneeuwen bij de vraag: “Wat voel je nu?” ZKM zelfonderzoek leidt tot zelfreflectie: je legt met je verstand verbanden die je niet zou zien als je je door je gevoelens laat meeslepen.

Bijzonder is ook dat ZKM zelfonderzoek onvermoede verbanden in je levensverhaal aan het licht brengt. Je kunt met behulp van het zelfonderzoek de onderstromen op het spoor komen, die richting geven aan jouw leven. Verschillende ervaringen kunnen dezelfde gevoelspatronen oproepen en de ZKM maakt dat zichtbaar. Ervaringen op heel uiteenlopende gebieden blijken onverwacht dezelfde gevoelens oproepen. Ignatius van Loyola zou waarschijnlijk gezegd hebben dat God in deze ervaringen dezelfde boodschap duidelijk maakt. Er zijn verschillende parallellen tussen de ignatiaanse omgang met gevoelens en ZKM zelfonderzoek.

praktijk

Ik ben mijn praktijk, Torc – bureau voor zelfonderzoek, gestart na afronding van de opleiding tot ZKM consultant. In het menu over begeleidingswerk leg ik uit hoe ZKM zelfonderzoek werkt. Nog meer informatie over deze methode vind je op de website van mijn beroepsorganisatie: de ZKM Vereniging↪. Je vindt daar achtergronden over de methode, artikelen, ervaringsverhalen, namen van begeleiders. Een leuk boekje over ZKM zelfonderzoek is Het verdeelde gemoed van Hubert J.M. Hermans en Els Hermans-Jansen, Baarn 1999.