Cardoner is een tijdschrift over ignatiaanse spiritualiteit en verschijnt drie keer per jaar. Zoals Ignatius aan de oever van de Cardoner tot diepe inzichten kwam, zo wil het tijdschrift Cardoner inzicht bijbrengen in de ignatiaanse spiritualiteit. Je vindt er diepgravende essays en boekbesprekingen. Cardoner is een uitgave van de Nederlandse en Vlaamse Jezuïeten. In het eerste nummer van 2026 staat een mooi artikel over de Geestelijke Oefeningen als geestelijk gesprek. Een paar zinnen geven mij het gevoel steeds beter te snappen waar de ignatiaanse spiritualiteit in de kern om draait en waarin deze verschilt van de karmelitaanse spiritualiteit. Beide vormen hebben grote mystici voortgebracht. Denk aan Ignatius van Loyola, Theresia van Avila en Johannes van het Kruis. Het artikel geeft mij aanleiding tot de volgende overweging, met citaten uit Patrick Guijons artikel tussen aanhalingstekens.

ontvankelijk worden

In de ignatiaanse spiritualiteit gaat het erom ontvankelijk te worden voor de zelfmededeling van God: hoe God zich in mijn leven manifesteert. "Door een daad van zelfmededeling (bij de Cardoner, PW) werd God de basis van de hulp die Ignatius ontving en later leerde geven." "Geestelijke bewegingen die samengaan met de instemming van de wil brengen een helderheid teweeg die alle twijfel wegneemt". De kern is dus het samengaan van geestelijke bewegingen (gevoel) en wil. Zou dit de ignatiaanse mystieke weg zijn?

Als ik gelijk heb dan is dit een andere benadering van de mystieke weg dan de karmelitaanse, waarbij ik God toch eerder buiten mij plaats dan in mijzelf, bv. door het beschouwen van een ikoon. Ik moet dan leren om mijzelf zodanig te openen dat ik a.h.w. door Gods ogen naar mijzelf kijk. Het karmelitaanse ideaal bij ikonen schouwen is een dialogische relatie tussen Hem en mij. Terwijl de ignatiaanse benadering vraagt dat ik specifiek aandacht schenk aan mijn innerlijke gevoelsbewegingen en mijn wil. Als ik deze benaderingen naast elkaar leg, dan proef ik toch een accentverschil tussen de focus van mijn aandacht: bij Hem (karmelitaans) versus bij mijzelf (ignatiaans). Beide benaderingen zijn gericht op de persoonlijke Godsrelatie, maar hebben volgens mij dus een andere insteek.

ignatiaans of karmelitaans

De vraag is nu wat het beste bij mijn specifieke persoonlijke weg past. Ik geloof dat de karmelitaanse benadering mij gemakkelijker uit mijn egocentrische comfortzone haalt. Met als valkuil dat ik blijf zoeken naar bijzondere spirituele ervaringen zoals die waarmee mijn geloofsweg in 2006 begon. Wat eigenlijk ook weer een heel egocentrisch verlangen is natuurlijk. Mijn ervaring in 2006 kun je echter ook duiden als zelfmededeling van God. Een tweede bijzondere ervaring had ik in 2018 aan het eind van mijn eerste Geestelijke Oefeningen in de kapel van het Brandend Braambos. Ik ervoer Zijn Aanwezigheid, God deelde zichzelf aan mij mee. Maar ook de ignatiaanse weg kent een valkuil voor mij, nl. dat ik blijf hangen in gevoelens en vergeet om de wil erbij te betrekken. En hoe onderscheid ik wil van verstand?

Patrick Guijon schrijft over de ignatiaanse benadering: "Ons hedendaags perspectief legt een grote nadruk op het belang van converseren en uitwisselen. Het doel van de Geestelijke Oefeningen is echter de vorming van het zelf, zodat het God kan benaderen en ontvangen. Dit houdt in dat we niet gevangen raken in het ego, maar dat we omgevormd worden door een ontmoeting met God die ons bevrijdt. Ignatius hierover: 'Maar tijdens de geestelijke oefeningen, waar men op zoek is naar Gods wil, is het meer gepast en veel beter dat de Schepper en Heer zelf zich meedeelt aan de ziel die Hem genegen is, dat Hij haar omarmt zodat zij Hem kan liefhebben en loven, en dat Hij haar voorbereidt voor de weg waarlangs zij Hem in de toekomst beter zal kunnen dienen.'."

omvorming

Voor mij is duidelijk dat de Geestelijke Oefeningen een pedagogie zijn om te groeien in relatie met God en om mijn wil in overeenstemming te brengen met Zijn Wil. De ignatiaanse benadering zet mij meer aan om God actief te zoeken in mijn dagelijkse leven, om uit te reiken naar anderen, dan de karmelitaanse. Keuze voor de weg van Ignatius betekent voor mij dat ik kies voor omvorming van mijzelf, van een radikaal loslaten mijn eigen wil. Hoe moeilijk ik dat ook vind. Met Ignatius kies ik voor een gestructureerd omvormingsproces, gestructureerder dan in de Karmel. "Gods genade bestaat uit de gave van onze vrijheid. Daardoor worden we ons bewust van wat ons beïnvloedt en nadat we onderscheiden en herkennen wat van God komt, handelen we ernaar."

Mijn uitdaging is nu om op mijn geloofsweg niet te blijven hangen in gevoelens en mooie ervaringen, maar om de wil erbij te betrekken. Het gevaar van blijven hangen is voor mij stevig aanwezig, als ik op mijn kussen mystiek blijf zitten mediteren op mijn "heilige grond". Mijn uitdaging is om naar buiten te gaan, om thuismonnik te zijn in de betekenis van monnik met een eigen huis en een wereldlijk leven. En dat toch biddend te doen: Biddend te leren leven. Ik vermoed dat ik die stimulans bij Ignatius sterker voel dan in de Karmel.