In 2025 verscheen postuum het laatste boek van karmeliet en oud-hoogleraar spiritualiteit aan de Radboud-universiteit Kees Waaijman. Ik schreef hier vorige maand al over. De titel, Biddend leven, trok direct mijn aandacht toen ik dit anderhalve maand geleden ontdekte. Biddend leven is immers precies de verwoording van mijn thema als thuismonnik voor het jaar 2026. Ik heb het boek van uitgeverij Carmelitana direct aangeschaft. De ondertitel zegt veel over de inhoud: Psalmvieringen, een vorm van Eliaans getijdengebed. Het is een echt Waaijman-boek als ik dat zo mag zeggen: erudiet, belezen, zorgvuldig formulerend en diep doordrongen van de mystiek van de Karmelorde. Geen eenvoudige kost, maar sterk resonerend met "iets" wat ook in mij leeft.

psalmvieringen

De grote lijn in het boek is de ontwikkeling die het getijdengebed binnen de Nederlandse Karmelprovincie heeft doorgemaakt, nadat het Tweede Vaticaanse Concilie het bidden in de landstaal mogelijk maakte. Waaijman steunt voor zijn verhaal sterk op Titus Brandsma en de karmelitaanse mystici Johannes van het Kruis en Teresa van Avila. Ik herhaal graag nog eens Brandsma's prachtige definitie van biddend leven: bidden dat doordrongen is van leven en leven dat doordrongen is van het gebed. Anders gezegd: biddend leven is leven in Gods tegenwoordigheid in alle situaties. De weg van de Karmel nu is gericht op mystieke omvorming van de persoon, om zo steeds meer te leren leven in Zijn tegenwoordigheid. Psalmvieringen zijn iedere dag de liturgische momenten bij uitstek om die mystieke omvorming in te oefenen. Iedere psalm is een richtingwijzer naar Wezer (wees er), Waaijmans bekende vertaling van de Godsnaam JHWH.

Psalmvieringen hebben een vaste structuur, net zo overigens als het benedictijnse getijdengebed. Centraal staat de psalm van die week, omringd door twee stiltes: de eerste om tot stil verwachten te komen, de tweede om het stille bidden een kans te geven. De hele psalmviering wordt het liefst ook voorafgegaan door stilte, om voor God present te worden. De structuur is als volgt:

Zang - Beurtlezing - Stilte - Psalm - Stilte - Wenk - Gelezen gebed - Zang

Alle delen van een psalmviering zijn op hun eigen wijze verbonden met de psalm. De beurtlezingen die ik tot nu toe heb gehoord, kwamen alle uit het Oude Testament. De wenk is een tekstfragment uit de geschriften van een van de mystici van de Kerk, niet noodzakelijk karmelitaans overigens.

titus brandsma memorial

Psalmvieringen raken mij en verstillen mij door hun concentratie op de mystieke kracht van een psalm. De karmelieten zeggen dat de viering je binnenvoert in de "ruimte van de psalm". Dat je zeven dagen lang dezelfde psalm centraal stelt, versterkt de gevoeligheid voor de mystieke boodschap van die psalm alleen maar. Ik maakte dit voorjaar kennis met de psalmvieringen in het Karmelklooster in Boxmeer. Ik vond het prachtig om te ervaren.

Onlangs stuitte ik op de website van het Titus Brandsma Memorial in Nijnmegen, onderdeel van de Nederlandse Karmelprovincie. Op de pagina Biddend leven > Psalmviering kun je de psalmviering van de week thuis meebidden. Sindsdien bid ik vrijwel dagelijks mee. En ik heb mij aangemeld als online toehoorder (Nijmegen is mij te ver) van de cursus Biddend leven - in de ruimte van de psalmen: tien vrijdagmiddagen met een opname van de psalmviering in de kerk en twee lezingen om je in te leiden in de psalm. De boekjes van die tien psalmvieringen krijg ik thuisgestuurd. Prachtig om hier deel van uit te kunnen maken. Samen met mijn ervaringen van de Geestelijke Oefeningen bouw ik zo aan een stevig fundament onder mijn geloof.